İshal İçin Hangi Doktora Gidilir? Dahiliye mi Gastroenteroloji mi?

Kısa cevap: Yeni başlayan ishalde ilk değerlendirme çoğu yetişkinde Dahiliye (İç Hastalıkları) veya Aile Hekimliği ile başlayabilir. İshal uzuyor, tekrarlıyor, kilo kaybı, kansızlık, gece uyandıran şikâyetler veya çölyak/iltihabi bağırsak hastalığı gibi bir neden şüphesi bulunuyorsa Gastroenteroloji daha uygun olur. Kanlı veya siyah dışkı, sıvı alamama, belirgin susuzluk, baygınlık, şiddetli karın ağrısı ya da bilinç değişikliği varsa poliklinik randevusunu beklemeyin.

İshal için hangi doktora gidilir?

İshal, dışkının normalden daha sulu ve sık olmasıdır. Tek başına bir hastalık adı değildir; enfeksiyonlardan ilaç yan etkilerine, gıda intoleranslarından irritabl bağırsak sendromuna ve çölyak gibi sindirim sistemi hastalıklarına kadar çok farklı nedenlerle görülebilir. Birkaç günlük, hafif ve genel durumu bozmayan ishal ile haftalardır süren veya kanama-kilo kaybı gibi bulguların eşlik ettiği ishal aynı şekilde değerlendirilmez.

Dahiliye ne zaman yeterli bir ilk basamaktır?

Dahiliye; ishalin süresini, ateş-kusma eşlik edip etmediğini, kullanılan ilaçları, yakın zamanda seyahat veya şüpheli gıda öyküsünü ve sıvı kaybı bulgularını değerlendirir. Kısa süreli ishalin önemli bir bölümü enfeksiyon veya geçici bağırsak irritasyonu ile ilişkili olabilir. Hekim gerekli görürse kan testleri, elektrolitler, böbrek fonksiyonları veya dışkı incelemeleri isteyebilir. Her ishalde antibiyotik veya dışkı testi gerekmez; seçim öykü ve muayeneye göre yapılır.

Gastroenteroloji hangi durumda öne çıkar?

İshal uzamışsa, tekrarlayan ataklar varsa veya dışkılama düzenindeki değişikliğe açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, gece belirtileri, sürekli karın ağrısı ya da ailede bağırsak hastalığı öyküsü eşlik ediyorsa Gastroenteroloji değerlendirmesi önem kazanır. Bu bölüm çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, malabsorpsiyon ve başka kronik sindirim sistemi nedenlerini araştırabilir. İhtiyaca göre kan testleri, dışkı testleri, endoskopi veya kolonoskopi planlanabilir.

İshalin sık nedenleri nelerdir?

• Viral veya bakteriyel mide-bağırsak enfeksiyonları
• Gıda zehirlenmeleri
• Antibiyotikler ve bazı başka ilaçlar
• Laktoz veya başka gıda intoleransları
• İrritabl bağırsak sendromu
• Çölyak hastalığı
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Bazı tiroid ve metabolizma hastalıkları
• Yoğun stres ve bağırsak hareketlerini etkileyen durumlar

En önemli kısa dönem risk: sıvı kaybı

İshal ve kusma birlikte olduğunda su ve elektrolit kaybı hızlanabilir. Koyu renkli ve az idrar, belirgin ağız kuruluğu, baş dönmesi, halsizlik ve ayağa kalkınca sersemlik susuzluk açısından uyarıcı olabilir. Yaşlılar, çocuklar, gebeler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve böbrek-kalp hastalığı olanlar sıvı kaybından daha hızlı etkilenebilir. NHS, ishal ve kusmada temel yaklaşımın yeterli sıvı almak olduğunu ve sıvı tutamama ya da devam eden dehidratasyonda tıbbi değerlendirme gerektiğini belirtir.

Evde ne yapılabilir, ne yapılmamalıdır?

Genel durumu iyi olan kişilerde küçük ve sık miktarlarda sıvı almak önemlidir. Gerektiğinde eczacı veya hekimin önerdiği oral rehidrasyon ürünleri kullanılabilir. İştah varsa hafif beslenmeye dönülebilir. Kanlı ishal, yüksek ateş veya ciddi enfeksiyon şüphesinde gelişigüzel ishal kesici kullanmak uygun olmayabilir. Antibiyotik de “ishali daha çabuk geçirir” düşüncesiyle kendi kendine başlanmamalıdır; bazı enfeksiyonlarda gereksiz veya zararlı olabilir.

Hangi testler istenebilir?

Testler ishalin süresine ve eşlik eden bulgulara göre seçilir. Akut ve hafif tabloda test gerekmeyebilir. Uzayan veya ağır ishalde tam kan sayımı, böbrek fonksiyonları ve elektrolitler değerlendirilebilir. Kanlı ishal, seyahat, salgın veya antibiyotik kullanımı gibi durumlarda dışkı kültürü veya özel mikrobiyolojik testler gerekebilir. Kronik ishalde çölyak antikorları, inflamasyon göstergeleri ve seçilmiş hastalarda endoskopik incelemeler gündeme gelebilir.

Ne zaman gecikmeden değerlendirme gerekir?

• Dışkıda belirgin kan veya siyah-katran görünümü
• Sıvı içememe ya da içilen sıvının sürekli kusulması
• İdrarın belirgin azalması, bayılma, bilinç bulanıklığı veya ağır halsizlik
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Yüksek ateşle birlikte hızla kötüleşme
• İshalin bir haftayı aşması veya giderek artması

Randevuya giderken hangi bilgileri hazırlamalısınız?

İshalin kaç gündür sürdüğünü, günde yaklaşık kaç kez dışkıladığınızı, dışkıda kan-mukus olup olmadığını ve ateş-kusma eşlik edip etmediğini not edin. Son haftalarda antibiyotik kullanımı, hastane yatışı, seyahat, şüpheli yiyecek tüketimi veya aynı evde benzer şikâyeti olan kişi bulunması önemlidir. Kullandığınız ilaçların listesini ve varsa daha önceki dışkı/kan testi sonuçlarını götürün.

İshal ile bağırsak enfeksiyonu aynı şey midir?

Hayır. Enfeksiyon ishalin sık nedenlerinden biridir ama tek neden değildir. Özellikle haftalarca süren ishalde enfeksiyon dışında intolerans, çölyak, inflamatuvar bağırsak hastalığı, ilaç etkisi veya başka nedenler araştırılır. Bu nedenle uzun süren ishalde yalnız “üşüttüm” diye beklemek doğru olmayabilir.

İshalin süresi neden önemlidir?

İshalin kaç gündür devam ettiği ayırıcı tanıda çok değerlidir. Birkaç günlük akut ishal çoğu zaman enfeksiyon veya geçici bir tetikleyiciyle ilişkiliyken, haftalarca süren ishalde farklı nedenler araştırılır. Süre uzadıkça yalnız sıvı kaybı değil; kilo kaybı, mineral-vitamin eksiklikleri ve beslenme bozukluğu da önem kazanır. Özellikle gece uykudan uyandıran ishal, nedeni açıklanamayan kansızlık ve belirgin kilo kaybı daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Kanlı ishal neden farklı değerlendirilir?

Dışkıda kan görülmesi basit bir mide-bağırsak enfeksiyonundan inflamatuvar bağırsak hastalığına kadar farklı nedenlerle ilişkili olabilir. Kanın miktarı, dışkının siyah-katran görünümünde olup olmadığı, ateş ve karın ağrısının eşlik edip etmediği önemlidir. Kanlı ishalde yalnız ishal kesici kullanıp beklemek doğru olmayabilir. Özellikle yoğun kanama, bayılma, çarpıntı veya ciddi karın ağrısı varsa hızlı değerlendirme alınmalıdır.

Kimlerde daha düşük eşikle doktora başvurulmalıdır?

İleri yaştaki kişiler, gebeler, bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar, kronik böbrek veya kalp hastalığı olanlar ve çok sayıda ilaç kullanan kişiler ishalin sıvı-elektrolit etkilerinden daha hızlı zarar görebilir. Bu gruplarda ishal hafif görünse bile idrar miktarının azalması, tansiyon düşüklüğü hissi, belirgin halsizlik veya sıvı alamama varsa daha erken hekim değerlendirmesi uygundur. Kişinin düzenli kullandığı ilaçların ishalle birlikte nasıl yönetileceği de hekim tarafından değerlendirilmelidir.

İlgili rehberler

• Mide bulantısı için hangi doktora gidilir?
• Karın şişliği için hangi doktora gidilir?
• Anemi için hangi doktora gidilir?

Tıbbi bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi ve branş yönlendirmesi içindir; kişiye özel tanı veya tedavi yerine geçmez.

Kaynaklar

• NHS — Diarrhoea and vomiting
• NIDDK — Diarrhea