Depresyon İçin Hangi Doktora Gidilir? Psikiyatri mi Psikolog mu?

Depresyon, yalnız “üzgün hissetmek” değildir. WHO ve NIMH, depresyonda çökkün ruh hali veya ilgi/zevk kaybının uzun süre devam edebileceğini; uyku, iştah, enerji, odaklanma, özdeğer ve günlük işlevlerde değişikliklerin eşlik edebileceğini belirtir. Her üzüntü depresyon anlamına gelmez ve internetten bir belirti listesine bakarak tanı koymak doğru değildir.

Depresyon İçin Hangi Doktora Gidilir?

Depresyon şüphesinde Psikiyatri uygun temel bölümdür. Özellikle belirtiler orta-ağır düzeydeyse, günlük yaşam belirgin etkilenmişse, daha önce depresyon veya bipolar bozukluk öyküsü varsa, ilaç tedavisi düşünülüyorsa ya da intihar düşünceleri bulunuyorsa psikiyatri değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Psikiyatrist ile Psikolog Arasındaki Fark Nedir?

Psikiyatrist, tıp fakültesi sonrası psikiyatri uzmanlık eğitimi almış hekimdir. Depresyonun tıbbi değerlendirmesini yapabilir, başka ruhsal hastalıklarla ayrımını değerlendirebilir, fiziksel nedenleri ve ilaç etkileşimlerini göz önüne alabilir ve gerektiğinde ilaç reçete edebilir.

Psikolog ise psikoloji eğitimi alır; klinik psikologlar ayrıca klinik alanda ileri eğitim almış olabilir. Psikoterapi, psikolojik değerlendirme ve beceri geliştirme süreçlerinde görev alabilirler. Türkiye’de ilaç reçete etme yetkileri yoktur. Depresyon tedavisi çoğu zaman “ya psikiyatrist ya psikolog” şeklinde bir seçim değildir; kişinin ihtiyacına göre iki alan birlikte çalışabilir.

Depresyon Belirtileri Nelerdir?

WHO, depresif bir dönemde çökkün ruh hali veya ilgi/zevk kaybının çoğu gün, günün büyük bölümünde ve en az iki hafta sürebileceğini belirtir. Eşlik edebilecek belirtiler şunlardır:

• Enerji azalması ve belirgin yorgunluk
• Uykuya dalamama, sık uyanma veya aşırı uyuma
• İştah ve kilo değişiklikleri
• Konsantrasyon ve karar verme güçlüğü
• Değersizlik, aşırı suçluluk veya umutsuzluk düşünceleri
• Daha önce keyif veren etkinliklere karşı ilgi kaybı
• Huzursuzluk veya hareketlerde belirgin yavaşlama
• Ölüm veya intihar düşünceleri

Belirtilerin sayısı kadar günlük yaşam üzerindeki etkisi de önemlidir. İşe veya okula devam edememe, kişisel bakımın bozulması, ilişkilerden çekilme ya da temel sorumlulukların yapılamaması daha hızlı değerlendirme gerektirebilir.

Depresyon Tanısı Nasıl Konur?

Depresyon tanısı tek bir kan testiyle konmaz. Psikiyatrist; belirtilerin süresini, şiddetini, günlük yaşamı ne kadar etkilediğini, daha önceki dönemleri, aile öyküsünü, ilaç ve madde kullanımını, uyku düzenini ve intihar riskini değerlendirir. Bipolar bozukluktaki mani/hipomani dönemleri, yas tepkisi, anksiyete bozuklukları ve bazı fiziksel hastalıklar benzer yakınmalarla karışabilir.

Örneğin tiroid hastalıkları, anemi veya bazı ilaçlar yorgunluk, uyku ve duygu durum değişikliklerine katkıda bulunabilir. Bu nedenle klinik duruma göre fizik muayene veya laboratuvar değerlendirmesi istenebilir. Bedensel belirtiler ön plandaysa Anemi ve Tiroid Hastalığı rehberlerimiz de bölüm seçimini anlamaya yardımcı olabilir.

Panik Atak ile Depresyon Birlikte Olabilir mi?

Evet. Kaygı bozuklukları ve depresyon aynı kişide birlikte görülebilir. Çarpıntı, nefes alamama hissi, yoğun korku ve tekrar eden panik ataklar ön plandaysa Panik Atak İçin Hangi Doktora Gidilir? rehberimizde psikiyatri ve tıbbi değerlendirme ayrımını anlattık. İlk kez yaşanan ağır göğüs ağrısı, bayılma veya belirgin nefes darlığı yalnız kaygıya bağlanmamalıdır.

Depresyon Tedavisi Nasıl Olur?

NIMH ve WHO, depresyon tedavisinde psikoterapi, ilaç tedavisi veya ikisinin birlikte kullanılabileceğini belirtir. Tedavi seçimi belirtilerin şiddetine, kişinin geçmiş tedavi deneyimine, tercihlerine, eşlik eden hastalıklara ve güvenlik durumuna göre yapılır. Hafif belirtilerde psikolojik tedaviler öne çıkabilir; orta ve ağır depresyonda ilaç tedavisi daha sık tedavi planının parçası olur.

Antidepresanlar “kişiliği değiştiren” ilaçlar olarak düşünülmemelidir; ancak her ilaç gibi yan etkileri ve kullanım kuralları vardır. Başlama, doz değişikliği veya bırakma kararları hekimle birlikte verilmelidir. Tedavinin ilk günlerinde hemen tam düzelme beklenmeyebilir ve uygun yaklaşımı bulmak bazen zaman alabilir.

Hangi Belirtilerde Daha Hızlı Yardım Alınmalı?

• Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi, planı ya da hazırlığı
• Gerçeklikle bağın bozulduğu düşünceler, sesler duyma veya ağır kuşku
• Günlerce çok az uyuyup aşırı enerjik, taşkın veya dürtüsel olma gibi mani belirtileri
• Yemek, içmek, kişisel bakım veya temel güvenliği sürdürememe
• Alkol veya madde kullanımında hızlı artış
• Doğum sonrası dönemde ağır ruhsal belirtiler veya bebeğe/kendine zarar düşünceleri

İntihar Düşüncesi Varsa Ne Yapılmalı?

Kendinize zarar verme veya intihar düşünceniz varsa bunu tek başınıza taşımayın. Yakın tehlike, plan veya kendinizi güvende tutamama durumu varsa 112’yi arayın veya en yakın Acil Servise başvurun. Mümkünse güvendiğiniz bir kişiyle birlikte kalın ve tehlikeli araçlara erişimi azaltın. Bu tür düşünceler profesyonel yardım gerektiren ciddi bir sağlık durumunun parçası olabilir ve yardım istemek için “daha kötü olmasını” beklemek gerekmez.

Randevu Öncesi Nasıl Hazırlanılır?

• Belirtilerin ne zamandır sürdüğünü ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini not edin.
• Uyku, iştah, enerji ve konsantrasyondaki değişiklikleri düşünün.
• Daha önce depresyon, panik atak, bipolar bozukluk veya psikiyatrik tedavi öykünüz varsa belirtin.
• Kullandığınız ilaçları, takviyeleri, alkol veya madde kullanımını dürüstçe paylaşın.
• Ailede depresyon, bipolar bozukluk veya intihar öyküsü varsa söyleyin.
• Kendine zarar düşüncesi olmuşsa bunu saklamayın; risk değerlendirmesi tedavi planının önemli bir parçasıdır.

Kaynaklar

1. NIMH – Depression: nimh.nih.gov
2. World Health Organization – Depressive disorder (depression): who.int
3. NICE – Depression in adults: treatment and management (NG222): nice.org.uk

Tıbbi bilgilendirme: Bu içerik ruhsal hastalık tanısı veya kişiye özel tedavi önerisi değildir. Depresyon değerlendirmesi kişisel görüşme ve güvenlik değerlendirmesi gerektirir. • İçerik: Nedoktoru.com Editoryal Ekip